O czym świadczą azotany w wodzie pitnej?

Zastanawiasz się, skąd biorą się azotany w wodzie? Otóż te związki chemiczne występują w niej naturalnie, podobnie jak w warzywach czy glebie, co jest efektem naturalnego obiegu azotu. Problem stanowi jednak ich zbyt duże stężenie, zwłaszcza na obszarach wiejskich wykorzystywanych rolniczo. Przeczytaj i dowiedz się, co to są azotany i czy nadmiar azotu w organizmie człowieka jest szkodliwy.

Azotany — co to?

Azotany (V) to określenie grupy związków chemicznych, soli i estrów kwasu azotowego otrzymywanych w reakcji kwasu azotowego z metalem lub tlenkiem, wodorotlenkiem czy węglanem metalu. Podobnie jak azotyny (III), są obecne w otoczeniu człowieka, stanowiąc składnik wody, gleby i żywności. W przyrodzie występują jako minerały saletry (łac. sal petri – sól skalna) — związki chemiczne wykorzystywane w rolnictwie i ogrodnictwie jako nawozy sztuczne, w przemyśle spożywczym do konserwowania mięs oraz w przemyśle zbrojnym do produkcji materiałów wybuchowych. Do najbardziej znanych należą:

• saletra sodowa — inaczej saletra chilijska lub azotan (V) sodu;
• saletra potasowa — określana jako saletra indyjska oraz azotan (V) potasu;
• saletra wapniowa — nazywana saletrą norweską azotan (V) wapnia;
• saletra amonowa o wzorze sumarycznym — znana również jako azotan (V) amonu.

Azotany w żywności — co trzeba o nich wiedzieć?

Azotany są dostarczane do organizmu człowieka głównie z trzech różnych źródeł — z mięsa, wody i warzyw. O ile te ostatnie, znajdujące się głównie w burakach, sałacie, szpinaku czy ziemniakach mogą wpływać korzystnie na zdrowie, o tyle te pierwsze i drugie budzą pewne wątpliwości. Zawarte w warzywach składniki odżywcze (witamina C, polifenole) są zdolne do redukowania negatywnych skutków wynikających ze spożycia azotanów, między innymi powstawania związków wywołujących nowotwory. 

Azotany w żywności znajdują się w dużej ilości zwłaszcza w wędlinach. Dodaje się je do mięsa w formie soli peklującej, która z jednej strony poprawia walory smakowe, a z drugiej ma zapobiegać rozwojowi bakterii Clostridium botulinum wytwarzających bardzo szkodliwy jad kiełbasiany. 

Skąd biorą się azotany i azotyny w wodzie?

Azotany (V) i azotyny (III) powstają w wyniku przemian azotu i stanowią składnik wód powierzchniowych. W warunkach naturalnych ich stężenie nie przekraczałoby kilku miligramów na dm3, jednak działalność człowieka przyczyniła się do wielokrotnego podniesienia tego poziomu. Do głównych źródeł azotanów w wodzie zaliczają się:

• zanieczyszczenia wód ściekami z gospodarstw domowych i gospodarstw rolnych, z których nieczystości nie są odprowadzane do kanalizacji;
• zanieczyszczenia wód pochodzące z nieprawidłowo zabezpieczonych składowisk odpadów;
• spływy z terenów rolniczych zawierające zarówno nawozy azotowe, jak i nawozy naturalne (w składzie nawozów naturalnych znajduje się azot amonowy, który z udziałem drobnoustrojów zostaje przekształcony na łatwo rozpuszczalne azotany);
• opady atmosferyczne zawierające kwas azotowy, będące wynikiem emisji ogromnej ilości azotu w związku z działalnością człowieka. 

Zwiększenie stężenia azotanów i azotynów jest więc konsekwencją intensywnego rozwoju rolnictwa i przemysłu oraz emisji tlenków azotu do atmosfery.

Czy azot jest szkodliwy?

Azot jest składnikiem wielu związków organicznych. Ma swój udział w tworzeniu aminokwasów i białek, pełniących w organizmie funkcję transportową, regulatorową i budulcową, oraz kwasów nukleinowych (DNA i RNA), zawierających ważne informacje genetyczne. Problemem jest jednak nadmiar azotu w organizmie, a właściwie produktów przemiany kwasu azotowego, czyli azotanów.

Szkodliwość azotanów (V) ma ścisły związek z możliwością zredukowania ich do azotanów, które w nadmiarze stanowią bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia. Wywołują methemoglobinemię — schorzenie spowodowane zbyt wysokim stężeniem methemoglobiny (MetHb), utlenionej formy hemoglobiny wytwarzanej w warunkach fizjologicznych, jednak redukowanej przez system enzymatyczny do bezpiecznego poziomu. Methemoglobina, w przeciwieństwie do hemoglobiny, nie jest w stanie transportować tlenu, a jej zbyt wysokie stężenie prowadzi do niedotlenienia organizmu. Methemoglobinemia stanowi szczególne zagrożenie dla niemowląt, w których przewodzie pokarmowym panuje pH sprzyjające przemianie azotanów w azotyny. Ponadto najmłodsi nie mają w pełni wykształconych mechanizmów metabolicznych prowadzących do niwelowania MetHb.

Azotany w żywności i wodzie, spożywane w nadmiarze mogą też wywoływać niedokrwistość i przyczyniać się do wytwarzania rakotwórczych nitrozamin. Ponadto powodują zaburzenia procesów zachodzących w organizmie przy udziale witaminy A. Mogą też utrudniać wchłanianie niektórych składników pokarmowych, między innymi tłuszczów, białek czy witamin z grupy B.

Jak pozbyć się azotanów z wody?

Znasz już odpowiedź na pytanie, czy azot rozpuszcza się w wodzie i czy nadmiar azotu w organizmie człowieka jest niebezpieczny. Prawdopodobnie rozumiesz też, w jaki sposób azotany dostają się do Twojego układu pokarmowego. Warto więc powiedzieć nieco więcej również o sposobach ochrony przed dostarczaniem ich w zbyt dużej ilości. Otóż obecność azotanów w wodach wymusza konieczność stosowania rozmaitych procesów uzdatniania. Uznaje się, że najlepsze efekty w usuwaniu tych niebezpiecznych dla zdrowia związków odbywa się między innymi z użyciem systemu odwróconej osmozy. Niwelowanie azotanów powinno wówczas zachodzić na złożu mieszanym, zawierającym słabo kwaśny kationit i silnie zasadowy anionit. Aby proces ten był skuteczny, ten pierwszy musi działać w cyklu wodorowym, a drugi w cyklu wodorowęglanowym.

Azotany i azotyny w wodzie a system odwróconej osmozy firmy Supreme

Systemy odwróconej osmozy są produkowane na przykład przez firmę Supreme. Marka ta dostarcza na rynek wysokiej jakości urządzenia mające aktualny atest PZH, który dopuszcza je do kontaktu z wodą pitną. Ponadto cechuje je łatwość obsługi i ogromna funkcjonalność. Dla wygody użytkowników wyposażono je we wkłady liniowe z szybkozłączką umożliwiającą prostą wymianę filtrów. Nie dość, że systemy odwróconej osmozy przy odpowiednim skomponowaniu złoża pomagają niwelować zawartość azotanów wodzie, to jeszcze dodatkowo zapewniają wielowymiarową ochronę przed zanieczyszczeniami mechanicznymi, bakteriami i wirusami. Dodatkowo sprzyjają też redukowaniu chloru, substancji organicznych, pestycydów, metali ciężkich oraz twardości wody. Są całkowicie bezpieczne dla małych dzieci, niemowląt i kobiet w ciąży. Gwarantują również doskonały smak napojów i potraw.